Αποκλειστική συνέντευξη στην Αριάνα Φερεντίνου

Ο Γκάρεθ Τζένκινς (Gareth H. Jenkins) είναι Aντεπιστέλλων Ανώτερος Επιστημονικός Ερευνητής στο πρόγραμμα “Silk Road Studies“. Είναι συγγραφέας και αναλυτής, με έδρα την Κωνσταντινούπολη, όπου κατοικεί από το 1989. Τα πρώτα δέκα χρόνια του στην Τουρκία εργάστηκε ως δημοσιογράφος για λογαριασμό διεθνών πρακτορείων ειδήσεων, εφημερίδων και περιοδικών, καλύπτοντας ευρεία γκάμα πολιτικών, οικονομικών και κοινωνικών θεμάτων στη χώρα και την ευρύτερη περιοχή. Τα τελευταία χρόνια επικεντρώνεται πρωτίστως στην ανάλυση, συνεισφέροντας πολυάριθμα άρθρα, επισκοπήσεις και σχολιασμό σε ερευνητικές περιοδικές επιθεωρήσεις και συλλογικά έργα και κάνοντας παρουσιάσεις σε σεμινάρια και συνέδρια. Τα πεδία των ειδικών του ενδιαφερόντων είναι οι σχέσεις στρατού – πολιτείας, το Κουρδικό ζήτημα, η τρομοκρατία, θέματα ασφάλειας και το πολιτικό Ισλάμ.

ΕΡ. Εκείνο που θα ήθελα να συζητήσω μαζί σας είναι να ξεκαθαρίσουμε τι ακριβώς συμβαίνει στην Τουρκία, σε αυτή τη φάση. Βρισκόμαστε σε ένα κρίσιμο σημείο όπου παρατηρείται πτώση της δημοτικότητας του AKP, της κυβέρνησης και του προέδρου Ερντογάν, ενώ την ίδια στιγμή έχουμε μια νέα διοίκηση στις Ηνωμένες Πολιτείες, έχουμε αυτήν την ανησυχητική ατμόσφαιρα στη Μεσόγειο αλλά και στη Μαύρη Θάλασσα. Οπότε, ας ξεκινήσουμε από το άμεσο, εννοώ τις τελευταίες δημοσκοπήσεις που δείχνουν ότι η δημοτικότητα του AKP έπεσε κάτω από το 30%. Το ότι υπάρχει πτώση της δημοτικότητας της κυβέρνησης και του τούρκου προέδρου, το βλέπουμε και με ένα άλλο τρόπο: παρατηρήσαμε ότι άρχισε από την κυβέρνηση ένα είδος πίεσης στην κοινωνία με μέτρα που κανονικά απαγορεύονται από το νόμο, όπως η περίεργη απαγόρευση οινοπνευματωδών ποτών κατά τη διάρκεια του Ραμαζανίου ενώ ή  αστυνομία να χρησιμοποιεί συστηματικά βία κατά διαδηλωτών. Πώς βλέπετε λοιπόν να εξελίσσεται η κατάσταση στην Τουρκία από τώρα και στο εξής; Πώς βλέπετε την πορεία της διακυβέρνησης Ερντογάν;

GARETH JENKINS: Νομίζω ότι αυτό που βλέπουμε είναι ότι o Ερντογάν βρίσκεται σε όλο και μεγαλύτερη απόγνωση και ότι η δημοτικότητά του βρίσκεται σε φθίνουσα πορεία. Θα μπορούσε να δώσει βραχυπρόθεσμα μια ένεση δημοτικότητας στον εαυτό του, αλλά αυτό δεν διαρκεί πολύ. Τα αποτελέσματα των δημοσκοπήσεων για το κόμμα του Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης είναι ακόμη χειρότερα και νομίζω ότι αυτό που βλέπουμε πραγματικά με την αυξανόμενη καταστολή και τις εντεινόμενες προσπάθειες παρέμβασης στον τρόπο ζωής των πολιτών, δεν είναι τίποτα άλλο παρά δείγματα απελπισίας. Δεν νομίζω ότι το κόμμα ΑΚ και ο Ταγίπ Ερντογάν άλλαξαν ιδεολογικά ως προς τις κοσμοθεωρίες τους τα τελευταία 20 χρόνια, αλλά για να παραμείνουν στην εξουσία τα πρώτα χρόνια δεν χρειάστηκε να εφαρμόσουν πολιτική καταστολής. Νομίζω ότι αυτό που βλέπουμε τώρα είναι ότι βρίσκονται σε απόγνωση, καθώς έχουν αντιληφθεί ότι ο μόνος τρόπος για να παραμείνουν στην εξουσία είναι ακριβώς μέσω της καταστολής. Και ο φόβος μου είναι ότι και οι ίδιοι αντιλαμβάνονται επίσης ότι ο μόνος τρόπος για να παραμείνουν στην εξουσία είναι μέσω αθέμιτων εκλογών, όταν φτάσει η ώρα των εκλογών.

ΕΡ. Αυτή θα ήταν η επόμενη ερώτησή μου. Βλέπετε αθέμιτες εκλογές, μη ελεύθερες εκλογές; Η αντιπολίτευση ζητά πρόωρες εκλογές, αλλά βλέποντας, όπως είπατε, την απελπισία της κυβέρνησης, πώς θα είναι δυνατόν να υπάρξουν δίκαιες εκλογές;

JENKINS: Στην πραγματικότητα, δεν νομίζω ότι είχαμε πραγματικά δίκαιες εκλογές από το 2011 και μετά. Βέβαια οι πολίτες στην Τουρκία μπορούν να ψηφίσουν διάφορα κόμματα, αν και η λειτουργία ορισμένων από αυτά έχει απαγορευτεί. Αλλά οι εκλογές για να είναι δίκαιες πρέπει επίσης να υπάρχει ένα ενημερωμένο εκλογικό σώμα. Όμως, εδώ έχουμε τόσους πολλούς περιορισμούς στη ροή πληροφοριών, που είναι αδύνατο να πούμε ότι ο πολύς πληθυσμός έχει ιδέα για το τι συμβαίνει στη χώρα. Αυτό που βλέπουμε είναι να αυξάνεται η πίεση στη ροή πληροφοριών, να αυξάνεται η καταπίεση απέναντι στους πολιτικούς της αντιπολίτευσης. Και είτε συνειδητά είτε όχι, νομίζω ότι τώρα ο Ερντογάν και η κυβέρνηση αντιλαμβάνονται ότι δεν έχουν την πολυτέλεια ελεύθερων εκλογών.

Σε τελική ανάλυση, παρά το γεγονός ότι στην Τουρκία πολλοί ενδιαφέρονται για τα ανθρώπινα δικαιώματα, για την ελευθερία της έκφρασης, το πιο σημαντικό για την πλειοψηφία της τουρκικής κοινωνίας είναι η οικονομία. Αυτό που βλέπουμε με την επιδείνωση της οικονομίας είναι ότι ο κόσμος πραγματικά δεινοπαθεί, ιδιαίτερα τα φτωχότερα στρώματα, για να καλύψει τις βασικές του ανάγκες. Και αυτό σημαίνει ότι θα ήταν πολύ δύσκολο για τον Ερντογάν να πάρει το ρίσκο και να πάει για εκλογές σε αυτή τη φάση. Χρειάζεται κάποιου είδους επιτυχία και ασφαλώς χρειάζεται κάποιας μορφής οικονομική ανάκαμψη, πριν διακινδυνεύσει την προσφυγή στις κάλπες.

ΕΡ. Βλέπετε κάποια μέθοδο για την επίτευξη κάποιου είδους τουλάχιστον προσωρινής οικονομικής ανάκαμψης, προκειμένου να πείσει ο Ερντογάν τους οπαδούς του να τον ψηφίσουν, εάν προχωρήσει σε πρόωρες εκλογές;

JENKINS:Ένα από τα πράγματα που με εξέπληττε στον Ερντογάν τα τελευταία χρόνια ήταν ότι έχει τόση πολλή εξουσία, περισσότερη εξουσία απ’ ό,τι είχε κανείς στην Τουρκία τα τελευταία 70-80 χρόνια. Όταν κέρδισε τις εκλογές του 2018 είχε ένα νέο σύστημα που συγκέντρωνε όλη την εξουσία στην προεδρία και δε χρειαζόταν να πάει σε εκλογές για πέντε χρόνια. Θα νόμιζε κανείς, λοιπόν, ότι θα είχε το χρόνο να προσπαθήσει να κάνει κάποιες αλλαγές, ιδιαίτερα στην οικονομία, για να διασφαλίσει ότι, μέχρι την ημερομηνία των εκλογών, η οικονομία θα είχε ανακάμψει. Αλλά το πιο εκπληκτικό για μένα είναι το πόσο βραχυπρόθεσμα σκέφτεται. Αναζητά πάντα κάτι για να ενισχύσει άμεσα τη δημοτικότητά του. Αλλά η οικονομία δεν λειτουργεί έτσι. Θα πρέπει να δεχτείς ότι στην αρχή θα γίνεις αντιδημοφιλής ως ένα βαθμό, θα πρέπει ίσως να πάρεις κάποια μέτρα που δεν αρέσουν σε πολλούς, προκειμένου να διασφαλίσεις ότι μεσοπρόθεσμα ή μακροπρόθεσμα θα υπάρξει κάποια οικονομική ανάκαμψη.  Νομίζω ότι ο Ερντογάν δεν έχει πλέον ούτε την υπομονή, ούτε τη διάθεση για κάτι τέτοιο. Ακόμα όμως κι αν ήταν διατεθειμένος ή ήξερε πώς να κερδίσει, θα υπήρχε το μεγάλο ερωτηματικό σχετικά με την αποτελεσματικότητα αυτής της διακυβέρνησης. Ακόμη και αν ήξερε πώς να φέρει την οικονομική ανάκαμψη, δεν φαίνεται διατεθειμένος να αντέξει την αρχική αντιδημοτικότητα για να την αποκτήσει μακροπρόθεσμα. Σκέφτεται μόνο πώς να αυξήσει τη δημοτικότητά του την επόμενη εβδομάδα ή τις επόμενες δύο εβδομάδες. Και γι’ αυτό στην εξωτερική πολιτική του έχουμε δει πολλές πραγματικά άθλια σχεδιασμένες πρωτοβουλίες για να ενισχύσει τα ποσοστά του. Με την οικονομία όμως τα πράγματα δεν είναι έτσι, χρειάζεται χρόνος και μπορεί να είναι και μια επίπονη προσπάθεια.

ΕΡ. Τον βλέπετε να καταφεύγει σε κάποιο είδος «παράκαμψης» στην εξωτερική πολιτική για να εξευμενίσει την κοινή γνώμη, όταν μιλάμε για την οικονομία; 

JENKINS: Νομίζω ότι τον έχουμε ήδη δει από τα τέλη του 2019, να προσπαθεί για κάποιου είδους επιτυχία στην εξωτερική πολιτική, το είδαμε αυτό με τη Λιβύη, το είδαμε με τη Συρία, και φυσικά με την ανατολική Μεσόγειο. Αλλά η διαδικασία εξερεύνησης για φυσικό αέριο σε ύδατα που ανήκουν στην Κύπρο και στην Ελλάδα ή σε κάποιες αμφισβητούμενες περιοχές  βλέπουμε τώρα ότι του έδωσε πολύ περιορισμένη ευχέρεια ελιγμών. Οι αντίπαλοί του στη Συρία και στη Λιβύη αντιστάθηκαν σθεναρά, η ΕΕ απειλεί με κυρώσεις, επέβαλε κάποιες κυρώσεις, αν και πολύ ήπιες.  Αλλά ο Ερντογάν φοβάται μήπως αντιμετωπίσει πιο σοβαρές κυρώσεις αν ξεκινήσει πάλι τις έρευνες για φυσικό αέριο στην ανατολική Μεσόγειο. Αυτό θα είχε πολύ αρνητικές επιπτώσεις στην (τουρκική) οικονομία. Και έτσι είναι. Όταν ρίξετε μια ματιά στον χάρτη, στον περίγυρο της Τουρκίας, είναι πολύ δύσκολο να δείτε πού ο Ερντογάν θα μπορούσε να έχει κάποια επιτυχία, το τίμημα της οποίας θα ήταν μεγαλύτερο από μια παροδική επιτυχία για μια-δυο μέρες. Το μόνο μέρος όπου κατάφερε μια αδιαφιλονίκητη επιτυχία τον τελευταίο χρόνο είναι το Ναγκόρνο Καραμπάχ εναντίον της Αρμενίας με την υποστήριξη του Αζερμπαϊτζάν. Αλλά αν κοιτάξετε τα ποσοστά αποδοχής του, μετά τη νίκη, ανέβηκαν για μία ή δύο εβδομάδες και μετά έπεσαν και πάλι, γιατί τελικά αυτό που ενδιαφέρει τον κόσμο είναι η οικονομία. Ξέρουμε βέβαια ότι μπορεί να ενίσχυσε το υπερεθνικιστικό αίσθημα στη εκλογική του βάση και να τους έκανε να αισθάνονται υπερήφανοι που είναι Τούρκοι, αλλά αυτό δεν τρώγεται, δεν μπορείς να ταΐσεις τα παιδιά σου με αυτό — και ιδιαίτερα όταν ομάδες χαμηλού εισοδήματος πραγματικά υποφέρουν.

ΕΡ. Είπατε ότι όταν κοιτάξετε τον περίγυρο στον χάρτη της Τουρκίας. Εκεί υπάρχουν η Ελλάδα και η Κύπρος, που βλέπουν όλες αυτές τις εξελίξεις με μεγάλη ανησυχία. Προς τα που βλέπετε να κινείται η κατάσταση;

JENKINS: Βλέπουμε τον Ερντογάν να δοκιμάζει δύο πράγματα, τον Μάρτιο του περασμένου έτους: έστειλε πρόσφυγες που υποτίθεται κατάγονταν από τη Συρία, αλλά πολλοί από αυτούς ήταν στην πραγματικότητα από το Ιράκ και το Αφγανιστάν και το Ιράν, προσπάθησε με το ζόρι να τους κάνει να περάσουν τα σύνορα, αυτό απέτυχε.  Και προσπάθησε μετά στην Ανατολική Μεσόγειο να διεκδικήσει την κυριαρχία του, σε περιοχές που γενικά θεωρούνται ότι ανήκουν στην Ελλάδα και την Κύπρο — και αυτό απέτυχε. Το πρόβλημα είναι τι μπορεί να κάνει. Ναι, μπορεί να δημιουργήσει εντάσεις. Βλέπουμε πολύ συχνά ότι και οι δύο πλευρές κατηγορούν η μια την άλλη ότι παραβίασε τον εναέριο χώρο της ή τα χωρικά ύδατα, αλλά οι πολιτικές εντάσεις είναι πάντα πολύ κακές για μια οικονομία. Νομίζω ότι είναι πολύ δύσκολο για τον Ερντογάν αν αναρωτηθείτε τι άλλο θα μπορούσε να επιτύχει τώρα, πέρα από το να σκηνοθετήσει μια μεγάλη επίδειξη στρατιωτικής ισχύος στη Μεσόγειο. Θα λειτουργούσε πολύ καλά με την εθνικιστική του βάση για λίγο, αλλά δεν θα βοηθούσε την οικονομία. Ένας από τους φόβους -και  νομίζω ότι το είδαμε αυτό σε κάποιο βαθμό το 2020- είναι ότι αν αρχίσει κανείς να είναι πολύ επιθετικός και αρχίσει να αναπτύσσει πολεμικά πλοία, υπάρχει πάντα ο κίνδυνος ενός ατυχήματος. Και, όπως γνωρίζετε, όταν υπάρξει ατύχημα, ιδιαίτερα αν υπάρξουν θύματα όταν πλοία βρεθούν πολύ κοντά το ένα με το άλλο ή κάποιος κατά λάθος πανικοβληθεί και πατήσει ένα κουμπί κατά λάθος, μπορεί η κατάσταση να βγει εκτός ελέγχου. Έτσι, είδαμε τον Ερντογάν να αποσύρει τα πλοία του. Αν και στη θάλασσα τα πράγματα τείνουν να ηρεμούν ούτως ή άλλως το χειμώνα λόγω του καιρού, το καλοκαίρι είναι που πρέπει να ανησυχούμε. Δεν θα εκπλαγώ, καθόλου, αν δούμε ρητορική υψηλών τόνων, αλλά θα μου προκαλέσει έκπληξη αν υιοθετήσει μια επιθετική στάση απέναντι στην ΕΕ. Με τη διάσκεψη κορυφής της ΕΕ του Μαρτίου και την απειλή να του επιβληθούν πολύ αυστηρές κυρώσεις, είδαμε πώς αντέδρασε, κάποια από τα πλωτά γεωτρύπανα παρέμειναν στα λιμάνια και υπήρξαν δηλώσεις ότι θα σταλούν στη Μαύρη Θάλασσα αντί να σταλούν στο Αιγαίο και την Μεσόγειο. Δεν είναι σίγουρο πόσο αυστηρές μπορεί να είναι οι κυρώσεις της ΕΕ, αλλά ο Ερντογάν έχει λόγους να φοβάται ότι θα έχουν αρνητική επίδραση. Όταν η οικονομία βρίσκεται σε τόσο σοβαρή κατάσταση, μια βραχύβια ενίσχυση της δημοτικότητάς του για μια – δυο μέρες επειδή ήρθε αντιμέτωπος με την Ελλάδα και στη συνέχεια, εάν του επιβληθούν κυρώσεις από την ΕΕ, αυτό θα πραγματικά θα έπληττε την οικονομία. Οι κυρώσεις από μόνες τους δεν αποτελούν πραγματική απειλή για τον Ερντογάν. Εάν η ΕΕ επιβάλει κυρώσεις, η απειλή είναι ο αντίκτυπος που θα έχουν στους ξένους επενδυτές, όταν ο Ερντογάν χρειάζεται απεγνωσμένα χρήματα να έρθουν στην Τουρκία. Αυτό το είδαμε παλαιότερα όταν επιβλήθηκαν κυρώσεις. Κάποιες κυρώσεις, όπως απαγορεύσεις  στις μετακινήσεις ορισμένων αξιωματούχων, δεν είναι σοβαρά μέτρα, αλλά ο αντίκτυπος που έχουν στην εμπιστοσύνη των ξένων επενδυτών είναι πολύ επιζήμιος για την Τουρκία και νομίζω ότι για τον Ερντογάν αυτή είναι η πραγματική απειλή. Όταν κοιτάξετε το κόστος και τα οφέλη, τα οφέλη από μια σύγκρουση με την Ελλάδα είναι σχετικά μικρά και πολύ βραχύβια και το πιθανό κόστος ιδιαίτερα για την οικονομία θα μπορούσε να είναι εξαιρετικά υψηλό και η οικονομία είναι εκείνη για την οποία ο Ερντογάν πρέπει να ανησυχεί.

ΕΡ: Η διοίκηση Μπάιντεν νομίζετε ότι σηματοδοτεί μια νέα εποχή για τις τουρκο-αμερικανικές σχέσεις; Βλέπουμε ότι ο Τούρκος πρόεδρος πρέπει τώρα να ισορροπήσει σε ένα τεντωμένο σχοινί ανάμεσα στον Πούτιν και τον Μπάιντεν. Φαίνεται να κλίνει προς τον Μπάιντεν. Τι μπορεί να κάνει σε αυτή τη φάση;

JENKINS: Ένα από τα προβλήματα που προκλήθηκε με τη μετάβαση σε εκτελεστική προεδρία στην Τουρκία -και το είδαμε ήδη αυτό σε μεγάλο βαθμό στο παρελθόν, επειδή ο Ερντογάν ασκούσε ήδη στην πράξη τεράστια εξουσία, πολύ περισσότερη εξουσία απ’ ό,τι του παρείχε ο νόμος και το είδαμε με αυτό το νέο σύστημα- είναι ότι αποκεφαλίστηκαν τα θεσμικά όργανα. Έτσι, παρέχονται τώρα πολύ λιγότερες συμβουλές από εμπειρογνώμονες στον κρατικό μηχανισμό της Τουρκίας, οπότε βλέπουμε πολύ περισσότερους λανθασμένους υπολογισμούς. Όταν είχε τον Τραμπ στον Λευκό Οίκο, ο Ερντογάν απέφυγε πολλές κακοτοπιές επειδή ο Τραμπ ενεργούσε σαν φρένο στο αντι-Ερντογανικό αίσθημα στις ΗΠΑ, που ήταν πολύ ισχυρό στο Πεντάγωνο, πολύ ισχυρό στο Κογκρέσο, επίσης αρκετά ισχυρό στη Γερουσία, όπως και στη Βουλή των Αντιπροσώπων. Νομίζω ότι ο Ερντογάν εξαιτίας του Τραμπ φαινόταν σα να είχε επιτύχει να διατηρήσει μια ισορροπία, αλλά μόλις αυτό το φρένο απομακρύνθηκε δεν είδαμε μεν τον Μπάιντεν να ξεκινά με μια εχθρική στάση απέναντι στην Τουρκία ή τον ίδιο τον Ερντογάν, αλλά δεν τον προστατεύει πλέον. Και τελικά οι ΗΠΑ έχουν πολύ μεγαλύτερη σημασία για την τουρκική οικονομία, κυρίως λόγω του χρηματοπιστωτικού συστήματος από ό,τι η Ρωσία. Έχουμε μια πολύ σημαντική δικαστική υπόθεση που θα έρθει σύντομα στις ΗΠΑ με την κρατική τουρκική τράπεζα Halk Bank. Πιστεύουμε ότι είναι αναπόφευκτο ότι η τράπεζα θα κριθεί ένοχη, θα της επιβληθεί ένα τεράστιο πρόστιμο και αυτό είναι ένα πολύ μεγάλο πρόβλημα για τον Ερντογάν. Όπως, δε, συμβαίνει και με την εξωτερική πολιτική του, ο τούρκος πρόεδρος με να μην σκέφτεται τα πράγματα σε βάθος και να μην έχει τους εμπειρογνώμονες για να σκεφτούν τα πράγματα σε βάθος, αλλά να παίρνει αποφάσεις πολύ γρήγορα, τώρα πληρώνει το τίμημα για να έχει πλέον πολύ λίγο χώρο για να ελιχθεί. Με τις ΗΠΑ επίσης έχει πολύ λίγο περιθώριο κινήσεων. Δεν νομίζω ότι ο Μπάιντεν ειδικά θα στραφεί κατά του Ερντογάν, αλλά αν ο Ερντογάν κάνει κάτι άλλο, τότε θα εισπράξει αντίδραση και νομίζω ότι η αναγνώριση της Γενοκτονίας των Αρμενίων το απέδειξε αυτό. Η αλλαγή δεν σημαίνει ότι ξαφνικά στην Αμερική σκέφτονται όλοι ότι υπήρξε μια Γενοκτονία των Αρμενίων. Στην Ουάσιγκτον το νόμιζαν αυτό και πριν, αλλά στο παρελθόν υπήρχε η διάθεση να μπλοκαριστεί η αναγνώριση, επειδή έβλεπαν την Τουρκία ως σημαντικό εταίρο. Τώρα τείνουν να βλέπουν τον Ερντογάν όχι ως δύναμη σταθερότητας στην περιοχή αλλά δύναμη αστάθειας και θα κινηθούν εναντίον του γι’ αυτό.

ΕΡ: Σε σχέση με αυτά πώς βλέπετε να αναπτύσσεται η σχέση του Ερντογάν με τον Πούτιν;

JENKINS: Αυτό που έχουμε δει τα τελευταία 10 χρόνια περίπου, είναι μια κατηγοριοποίηση της σχέσης όπου Ερντογάν και Πούτιν κατάφεραν να κρατήσουν τη συνεργασία τους κατά τομείς, όπως στην οικονομία και στην ενέργεια. Η Ρωσία κατασκευάζει τον πρώτο πυρηνικό σταθμό παραγωγής ενέργειας της Τουρκίας και παραμένει ακόμα ένας από τους μεγαλύτερους προμηθευτές φυσικού αερίου για την Τουρκία, είναι ο μεγαλύτερος προμηθευτής τουριστών στην Τουρκία. Βλέπουμε αυτήν τη συνεργασία, αλλά βλέπουμε και πολέμους δι’ αντιπροσώπων σε άλλες περιοχές, όπως στη Λιβύη και φυσικά στη Συρία. Το είδαμε και πρόσφατα, ύστερα από τις δηλώσεις του Ερντογάν για τη Διώρυγα της Κωνσταντινούπολης που θα παρακάμψει τον Βόσπορο. Ο μόνος τρόπος για να μπορέσει η Τουρκία να καλύψει το οικονομικό κόστος κατασκευής αυτής της διώρυγας είναι αν αποτρέψει τα πλοία που διέρχονται από το Βόσπορο. Αλλά αυτό για τη Ρωσία είναι μια τεράστια απειλή. Μεγάλο μέρος από τις εξαγωγές σιταριού της και άλλων προϊόντων περνά από το Βόσπορο. Νομίζω ότι θα θεωρηθεί από τη Ρωσία ως μια τεράστια απειλή για την εθνική της ασφάλεια. Και έχουμε δει αυτή την κατηγοριοποίηση της σχέσης να αρχίζει να διαλύεται, έχουμε δει διαρροές μεταξύ αυτών των τομέων, δηλαδή να δίδεται προσοχή σε έναν τομέα ενώ να πλήττεται η συνεργασία σε άλλους τομείς. Και με τη Ρωσία λοιπόν, ο Ερντογάν βρίσκεται σε πολύ δύσκολη θέση. Οι ΗΠΑ έχουν καταστήσει σαφές ότι εάν η Τουρκία διατηρήσει τα συστήματα αεροπορικής άμυνας S-400, θα συνεχίσουν να επιβάλλουν κυρώσεις. Εάν ο Ερντογάν απαλλαγεί από τους πυραύλους S-400, αυτό θα αποτελέσει ταπείνωση στο εσωτερικό του και επίσης θα θυμώσει πολύ τη Ρωσία. Η Ρωσία έχει τα μέσα για να ασκήσει πίεση στην Τουρκία, ιδιαίτερα στη Συρία. Δεν νομίζω ότι θα πάει σε έναν πόλεμο πλήρους κλίμακας, αλλά είδαμε τον περασμένο Φεβρουάριο τι έγινε όταν η Ρωσία θύμωσε με την Τουρκία. Το αν πραγματικά η Ρωσία ήταν εκείνη που βομβάρδισε τους τούρκους στρατιώτες, ή όχι, δεν είναι απολύτως σαφές, αλλά σίγουρα είχε τον έλεγχο της επιχείρησης κατά την οποία σκοτώθηκαν τουλάχιστον 30 – 34 Τούρκοι στρατιώτες.

ΕΡ: Είστε κάποιος που έχει παρακολουθήσει από κοντά την πορεία του Ταγίπ Ερντογάν· πώς τον βλέπετε να συνεχίζει από εδώ ως πολιτικός ηγέτης και ως προσωπικότητα;

JENKINS: Άρχισα να παρακολουθώ την πορεία του Ερντογάν από το 1993. Τον συνάντησα μερικές φορές, έχω περάσει πολύ χρόνο με το προσωπικό του. Είχα πάντα πολλές αμφιβολίες αν ήταν φιλελεύθερος ή αν έγινε φιλελεύθερος. Πίστευα πάντα ότι ήταν απλώς θέμα χρόνου μέχρι να γίνει πολύ πιο καταπιεστικός και να ενεργεί με βάση τα ιδεολογικά του κίνητρα. Αλλά η μεγάλη διαφορά, νομίζω, που έχουμε δει στον Ερντογάν τα τελευταία χρόνια, είναι  το επίπεδο της αυτοπεποίθησής του. Είναι πολύ απομονωμένος, για παράδειγμα δεν διαβάζει τα μέσα μαζικής ενημέρωσης, λαμβάνει περιλήψεις των μέσων που του ετοιμάζουν οι άνθρωποί του, δεν έχει πραγματικά αντίληψη του τι συμβαίνει στον κόσμο. Αν και δεν είχα την καλύτερη γνώμη για εκείνον και αν και του έχω ασκήσει σκληρή κριτική, είχε πολύ καλό πολιτικό ένστικτο. Αυτό φαίνεται επίσης να τον έχει εγκαταλείψει. Θα πρέπει να αντιλαμβάνεται ότι δεν μπορεί αποχωρήσει από την εξουσία και να παραμείνει στην Τουρκία, εκτός και αν έχει κάποιον άλλον στην εξουσία που θα τον προστατεύσει. Καθώς μειώνεται η δημοτικότητά του προσπαθεί να εμβαθύνει τον πυρήνα υποστήριξης του αντί να τον διευρύνει, χρησιμοποιώντας πολιτικές κοινωνικού διχασμού, κατηγορώντας όσους δεν του αρέσουν ως προδότες κ.λπ. Αυτό σημαίνει ότι είναι πολύ μισητός και ακόμη κι αν επρόκειτο να εγκαταλείψει την εξουσία, όπως έκανε ο προηγούμενος πρόεδρος Αμπτουλάχ Γκιουλ και αποσύρθηκε σε μια ωραία βίλα στο Βόσπορο, ο κόσμος δεν θα τον άφηνε ήσυχο με τον τρόπο που άφησαν ήσυχο τον Γκιουλ. Θα αντιμετωπίσει κάποιο είδος δικαστικής δίωξης, εκτός αν μπορούσε να είναι σίγουρος ότι κάποιος ήταν εκεί για να το προστατεύσει. Απέτυχε με τον γαμπρό του, ο οποίος χρειάστηκε να παραιτηθεί το Νοέμβριο του περασμένου έτους και δεν υπάρχει κανένας άλλος στο κόμμα του ή στο σύστημα, που ο Ερντογάν θα ήταν σίγουρος ότι αν αναλάμβανε ως πρόεδρος θα τον προστάτευε. Για αυτόν τον λόγο νομίζω ότι ο Ερντογάν δεν έχει την πολυτέλεια να παραιτηθεί από την εξουσία. Και τώρα, καθώς η δημοτικότητά του αρχίζει να φθείρεται και καθώς αισθάνεται την εξουσία να γλιστράει από τα χέρια του, θα προσπαθήσει να την αρπάξει ακόμη πιο σφιχτά, πράγμα που φοβάμαι ότι θα σημαίνει ότι θα γίνει πιο καταπιεστικός. Ο γαμπρός του ρεαλιστικά δεν θα μπορούσε ποτέ να αναλάβει την εξουσία, επειδή είναι ένας από τους ελάχιστους ανθρώπους στην Τουρκία που ενώνει το κυβερνών κόμμα με την αντιπολίτευση. Είναι εξαιρετικά μισητός τόσο στο AKΡ όσο και στην αντιπολίτευση. Ο Ερντογάν πίστευε ότι ο γαμπρός του θα μπορούσε να αναλάβει τα ηνία και θα υπήρχε μια ομαλή μετάβαση ώστε να μπορέσει να αποσυρθεί. Η πιθανότητα αυτή έχει πλέον εξαφανιστεί. Ο Ερντογάν αντιμετωπίζει την επιλογή ανάμεσα στο να παραμείνει στην εξουσία έως ότου πεθάνει ή να παραιτηθεί και να αντιμετωπίσει τη δικαιοσύνη ή να παραιτηθεί και να φύγει από τη χώρα. Αυτές είναι οι μόνες τρεις επιλογές που του απομένουν.

www.ertnews.gr

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here